“Heç bir MTK vətəndaşın evini özbaşına sökə bilməz” - Hüquqşünasdan açıqlama


“Razı olmasanız da sökəcəyəm” yanaşması qanunsuzdur, konstitusiyanın qoruduğu mülkiyyət hüququ pozulur”
Yasamalda sakinlərlə “Bizim Ev” MTK arasında gərginlik pik həddə çatıb. İllərdir davam edən tikinti və söküntü işlərindən bezən sakinlər şirkəti qanunsuz müdaxilədə, hədə-qorxuda və şəxsi mülkiyyətə qəsddə ittiham edərək aidiyyəti qurumlardan təcili müdaxilə tələb edirlər.

Qeyd edək ki, Bakı şəhərinin Yasamal rayonu, Həsən bəy Zərdabi küçəsi 69 ünvanında yaşayan sakinlər uzun illərdir davam edən tikinti işlərinin girovuna çevrildiklərini bildirirlər. Redaksiyamıza müraciət edən sakinlərin sözlərinə görə, “Bizim Ev” MTK-nın fəaliyyəti artıq adi tikinti narahatlığını çoxdan aşıb və insanların normal yaşayış hüququnu, təhlükəsizliyini və mülkiyyət hüququnu ciddi şəkildə pozur.

Sakinlərin iddiasına görə, MTK tərəfindən aparılan tikinti və qazıntı işləri gecə-gündüz davam edir. Ağır texnikaların yaratdığı səs-küy insanların istirahətini mümkünsüz edib, qazılmış yollar isə sakinlərin gündəlik hərəkətini çətinləşdirib. Xüsusilə yaşlılar, uşaqlar və fiziki məhdudiyyətli şəxslər üçün vəziyyət daha da ağırlaşıb. Lakin narazılıqlar bununla bitmir. İddia olunur ki, mənzillərinin sökülməsi ilə bağlı MTK ilə müqavilə bağlamaqdan imtina edən sakinlər müxtəlif təzyiq və hədə-qorxu ilə üzləşirlər. Onların sözlərinə görə, evdə olmadıqları vaxtlarda MTK əməkdaşları həyətlərə daxil olur, ağacları kəsir, hasarları və divarlardakı dəmir konstruksiyaları xüsusi kəsici alətlərlə sökürlər. Sakinlər həmçinin telefon vasitəsilə hədələndiklərini, onlara müxtəlif yollarla təzyiq göstərildiyini iddia edirlər. Onların fikrincə, məqsəd müqavilə bağlamaq istəməyən sakinləri bezdirərək mənzillərini tərk etməyə və ya şirkətin şərtləri ilə razılaşmağa məcbur etməkdir.

Son hadisələrdən birində isə sakinlərdən birinin evdə olmadığı vaxt həyətə daxil olan şəxslərin dəmir konstruksiyaları kəsdiyi, qonşuların xəbər verməsindən sonra isə ərazini tərk etdiyi bildirilir. İddialara görə, baş verənlər müşahidə kameraları tərəfindən qeydə alınıb.

Sakinlər baş verənləri açıq şəkildə özbaşınalıq və şəxsi mülkiyyətə müdaxilə kimi qiymətləndirərək sual edirlər: hansı qanun tikinti şirkətinə vətəndaşın həyətinə icazəsiz daxil olmaq, ağacları kəsmək, hasarları sökmək və insanları öz evlərində rahat yaşamaq hüququndan məhrum etmək səlahiyyəti verir?

Şəhərin yenilənməsi və yeni tikinti layihələrinin həyata keçirilməsi vacib olsa da, bu proses vətəndaşların konstitusion hüquqlarının pozulması, hədə-qorxu və təzyiq hesabına həyata keçirilə bilməz. Tikinti şirkətləri qanun çərçivəsində fəaliyyət göstərməli, sakinlərlə dialoq qurmalı və mülkiyyət hüququna hörmət etməlidirlər.

Əks halda, bu cür hallar təkcə bir binanın və ya bir məhəllənin problemi olmaqdan çıxır, bütövlükdə cəmiyyətdə hüququn aliliyinə və ədalət prinsiplərinə inamı sarsıdan təhlükəli bir presedentə çevrilir.

Mövzu ilə bağlı fikirlərini Sherg.az-a bölüşən hüquqşünas Əkrəm Həsənov bildirib ki, tikinti şirkətləri və ya MTK-ların vətəndaşların evlərini, hasarlarını və digər tikililərini özbaşına sökmək səlahiyyəti yoxdur. Hüquqşünasın fikrincə, çoxmənzilli yaşayış binalarının sökülməsi yalnız əmlak sahiblərinin könüllü razılığı əsasında həyata keçirilə bilər:

“Bu razılıq təhdid, təzyiq və ya məcburetmə yolu ilə deyil, qarşılıqlı razılaşma əsasında əldə olunmalıdır. Hər bir mənzil sahibinin öz əmlakı üçün tələb etdiyi qiyməti müəyyən etmək hüququ var. Digər sakinlərin hansı şərtlərlə razılaşması heç bir halda başqa bir mülkiyyətçini həmin şərtləri qəbul etməyə məcbur etmir. Əmlak sahibi “mənim əmlakımın dəyəri budur, razısınızsa anlaşaq, razı deyilsinizsə mənim mülkiyyətimə toxunmayın” demək hüququna malikdir. Təəssüf ki, Azərbaycanda son illər bu sahədə mənfi bir praktika formalaşıb. Bəzi tikinti şirkətləri əvvəlcə bir neçə sakinlə razılıq əldə edir, daha sonra isə razılaşmayan sakinlərə qarşı müxtəlif təzyiq vasitələrindən istifadə edirlər. Məhkəmə çəkişmələri başladılır, qanunsuz söküntü işləri aparılır, bəzi hallarda binaların işıq, qaz və su təchizatının dayandırılması kimi üsullara əl atılır. Aidiyyəti qurumların bu hallara vaxtında və effektiv reaksiya verməməsi isə vətəndaşlarda ciddi narazılıq yaradır. Bütün bunlar Konstitusiya ilə qorunan mülkiyyət hüququnun pozulması kimi qiymətləndirilməlidir. Azərbaycanda yaşayış binalarının məcburi qaydada sökülməsi yalnız dövlət ehtiyacları yarandıqda mümkündür və bunun üçün də müvafiq məhkəmə qərarı və qanunla müəyyən edilmiş kompensasiya mexanizmi olmalıdır. Heç bir özəl tikinti şirkəti və ya MTK “burada bina tikəcəyəm, razı olsanız da, olmasanız da bu binanı sökəcəyəm” mövqeyi sərgiləyə bilməz. Bu, hüquqi dövlət prinsiplərinə zidd olan özbaşınalıqdır. Tikinti şirkəti ilk növbədə sakinlərlə danışıqlar aparmalı, onları qane edən şərtlər təklif etməli və yalnız könüllü razılıq əldə edildikdən sonra layihəni həyata keçirməlidir”.

Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrində də məhz bu cür prinsip tətbiq olunduğunu vurğulayan Ə. Həsənov qeyd edib ki, mülkiyyət hüququ toxunulmazdır və dövlət tərəfindən qorunur:

“Azərbaycan qanunvericiliyinində də vətəndaşların mülkiyyət hüququnun real və effektiv müdafiəsinin təmin olunması hüquqi dövlət quruculuğunun əsas tələblərindən biridir. Lakin praktikada mülkiyyət hüququnun müdafiəsi yoxdur”.(Teref)