Araşdırmanın ən diqqətçəkən istiqamətlərindən biri Sumqayıtda işsizlik və məşğulluq məsələsidir. Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı il yanvarın 1-nə olan məlumatına əsasən, Sumqayıtda muzdla çalışan işçilərin sayı 65,3 min nəfər, orta aylıq nominal əməkhaqqı 941,5 manat, Dövlət Məşğulluq Agentliyinin yerli qurumlarında qeydiyyata alınmış işsizlərin sayı isə 6 221 nəfər olub. Həmin şəxslərdən yalnız 178 nəfəri işsizlikdən sığorta ödənişi alıb.

Bu rəqəmlər xüsusi diqqət tələb edir. Çünki söhbət sənaye müəssisələrinin çoxluğu ilə tanınan, iqtisadi potensialı yüksək olan şəhərdən gedir. 6 221 nəfərin rəsmi qaydada işsiz kimi qeydiyyatda olması Sumqayıtın əmək bazarında məşğulluq probleminin hələ də aktual olduğunu göstərir.

2026-cı il iyulun 1-nə dair statistik məlumatları işıqlandıran xəbərlərdə isə Sumqayıtda qeydiyyata alınmış işsizlərin sayının 6 634 nəfərə çatdığı bildirilir. Yanvar göstəricisi ilə müqayisədə bu, 413 nəfər və ya təxminən 6,6 faiz artım deməkdir. Qeyd edək ki, bu rəqəm qeydiyyata alınmış işsizləri əhatə edir, şəhərdə işsiz olan bütün şəxslərin ümumi sayı kimi qəbul edilməməlidir.

Daha geniş mənzərəni göstərən Dövlət Statistika Komitəsinin statistik məcmuəsində isə Sumqayıtda işsiz əhalinin sayı 2020-ci ildə 13,7 min, 2021-ci ildə 12,3 min, 2022-ci ildə 11,5 min, 2023-cü ildə 11,1 min nəfər göstərilir. Bu göstərici qeydiyyata alınmış işsizlərin sayından fərqli metodologiya ilə hesablanır. Hər iki statistika bir-birinə qarışdırılmamalıdır. Bununla belə, şəhərdə məşğulluq məsələsinin ciddi sosial mövzu olaraq qaldığı aydındır.

Daha bir diqqətçəkən məqam əməkhaqqıdır. 2025-ci il üzrə ilkin məlumatlarda ölkə üzrə orta aylıq nominal əməkhaqqı 1 102,9 manat olduğu halda, Sumqayıtda bu göstərici 941,5 manat təşkil edib. Başqa sözlə, şəhərin orta göstəricisi ölkə üzrə orta əməkhaqqından təxminən 161 manat aşağıdır.

Belə bir vəziyyət qarşısında sənaye istehsalı milyardlarla manatla ölçülən Sumqayıtda şəhər sakinlərinin daha yaxşı iş və gəlir imkanlarına çıxışı niyə bu qədər aktual problem olaraq qalır?

Əlbəttə, məşğulluq siyasəti yalnız icra hakimiyyətinin səlahiyyətində deyil. Dövlət Məşğulluq Agentliyi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, özəl sektor və sənaye müəssisələri bu prosesdə mühüm rol oynayır. Ancaq şəhər rəhbərliyinin də investisiyaların cəlb edilməsi, yerli sahibkarlığın inkişafı, yeni iş yerlərinin təşviqi və peşə hazırlığı ilə bağlı koordinasiya məsuliyyəti var.

Zakir Fərəcovun 11 ildən artıq davam edən rəhbərliyi dövründə Sumqayıt sakinləri üçün hansı davamlı məşğulluq proqramları həyata keçirilib? Şəhər üzrə işsizliyin azaldılması üçün konkret hədəflər müəyyən edilibmi? Gənclərin, qadınların və ixtisası olmayan şəxslərin əmək bazarına çıxışını asanlaşdıran hansı yerli təşəbbüslər nəticə verib?

Bu suallara ümumi hesabatlarla deyil, konkret rəqəmlərlə cavab verilməlidir.

Sənaye müəssisələrinin sayı artır, bəs yerli sakinlər nə qədər işlə təmin olunur?

2025-ci ildə yayımlanan məlumatlarda Sumqayıtda sənaye müəssisələrinin sayının 2015-ci ildəki 124-dən 327-yə yüksəldiyi, sənaye məhsulunun həcminin isə 4 milyard manata çatdığı bildirilir. Bu, şəhərin sənaye potensialının genişlənməsini göstərir.

Lakin müəssisələrin sayının artması avtomatik olaraq şəhər sakinlərinin hamısının işlə təmin olunması demək deyil. Müəssisələrin neçəsində istehsal prosesi tam gücü ilə aparılır? Neçə nəfər daimi əmək müqaviləsi ilə çalışır? Yeni açılan müəssisələrdə yerli sakinlərin payı nə qədərdir? İşçilərin əməkhaqları və əmək şəraiti hansı səviyyədədir? Bunlar cavablandırılmadan sənaye müəssisələrinin sayını şəhərin sosial inkişafının əsas göstəricisi kimi təqdim etmək birtərəfli yanaşmadır.

Şəhərin yaşayış massivləri: illərlə həll olunmayan problemlər

Sumqayıtın problemləri yalnız məşğulluqla məhdudlaşmır. Şəhərin bəzi yaşayış massivlərində uzun müddətdir davam edən yol və kanalizasiya problemləri də yerli idarəetmənin zəif fəaliyyəti kimi ölçülür.

Əgər bir yaşayış massivində minlərlə insan uzun illər yol və kanalizasiya problemi yaşayırsa, bu, təkcə texniki çətinlik deyil, həm də şəhərsalma və infrastruktur planlaşdırılması məsələsidir.

Ağacların kəsilməsi və tikinti iddiaları - şəhər kim üçün qurulur?

Sumqayıtda son illərdə yaşıllıqların qorunması ilə bağlı bir neçə rəsmi fakt qeydə alınıb. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin 2023-cü il avqustun 22-də yaydığı məlumatda Nəriman Nərimanov küçəsində, 5-ci mikrorayonla 45-ci məhəllə arasındakı yaşıllıq sahəsində 17 yaş ağacın qanunsuz kəsildiyi bildirilib. Nazirlik yaşıllıq sahəsinə xidmət göstərən Sumqayıt şəhər Yaşıllaşdırma İdarəsinin ağacların mühafizəsini düzgün təşkil etmədiyi qənaətinə gəldiyini açıqlayıb.

2025-ci ilin oktyabrında isə Dənizkənarı Bulvarda 30 zeytun ağacı və 12 lüqustr kolunun qanunsuz kəsilməsi faktı barədə məlumat yayılıb. Nazirlik təbiətə 20 160 manat ziyan dəydiyini bildirib.

2026-cı ilin oktyabrında 13-cü mikrorayon, İsmət Qayıbov küçəsində tikinti və yaşıllıqların götürülməsi ilə bağlı iddialar gündəmə gəlib. Məlumatlara görə, ekologiya qurumu tikintinin dayandırılması üçün icra hakimiyyətinə müraciət edib. İcra hakimiyyəti isə məsələnin araşdırıldığını bildirib. Həmin ay 13-cü mikrorayonun Babək küçəsində səkkiz ağacın qanunsuz kəsilməsi və ərazidə metal köşkün yerləşdirilməsi ilə bağlı da məlumat yayılıb. Ekologiya qurumunun açıqlamasında təbiətə 5 100 manat ziyan dəydiyi qeyd olunub. Bu sıralamanı daha da artırmaq olar.

Abadlıq üçün ayrılan milyonlar: nəticə və şəffaflıq məsələsi

Sumqayıt Şəhər İcra Hakimiyyətinin və onun tabeliyində olan qurumların satınalmaları da ictimai nəzarət baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2025-ci ilin sentyabrında abad məhəllələrin yaradılması ilə bağlı 1 milyon 166 min 149 manatlıq satınalmanın nəzarət orqanının qərarı ilə dayandırıldığı barədə məlumat yayıldı. Sonradan eyni məbləğə yaxın ehtimal olunan qiymətlə yeni satınalma elan edildiyi bildirildi. 2026-cı il oktyabrın 26-da isə Sumqayıt Bulvarında abadlıq işlərinin “Rash.MM Engineering” şirkətinə həvalə olunacağı və bu məqsədlə 263 min manat vəsait sərf ediləcəyi barədə məlumat yayılıb. Şəhərdə abadlıq işlərinin aparılması normaldır və zəruridir. Ancaq hər bir layihənin nəticəsi ölçülə bilən olmalıdır.

Zakir Fərəcovun rəhbərliyi dövründə şəhər idarəçiliyinin əsas sualları

Zakir Fərəcovun Sumqayıta rəhbərlik etdiyi 11 ildən artıq müddətdə şəhərdə sənaye istehsalının artması, yeni müəssisələrin fəaliyyətə başlaması və iri investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi barədə məlumatlar açıqlanıb. Lakin şəhərin inkişafı ilə bağlı yekun qiymətləndirmə yalnız bu rəqəmlərlə məhdudlaşa bilməz.

İşsizlik və aşağı əməkhaqqı, yaşayış massivlərində yol və kanalizasiya problemləri, ağacların qanunsuz kəsilməsi, tikinti mübahisələri və abadlıq satınalmaları üzrə cavablandırılmalı suallar var.

Burada bir məqamı da xüsusi qeyd etmək lazımdır: su, kanalizasiya, qaz, elektrik, yollar və şəhərsalma kimi sahələr müxtəlif dövlət qurumlarının və xidmət təşkilatlarının səlahiyyətlərinə daxildir. Buna görə də hər problemi birbaşa icra hakimiyyətinin yaratdığını söyləmək doğru olmaz. Lakin şəhər rəhbərliyinin yerli problemlərin koordinasiyası, aidiyyəti qurumlar qarşısında məsələlərin qaldırılması, şəhərsalma və abadlıq proseslərinə nəzarət baxımından üzərinə düşən məsuliyyət var. Sumqayıt sakinləri yalnız yeni parkların, binaların və abad küçələrin görüntülərini deyil, şəhərin problemlərinin necə həll olunduğunu da görmək istəyirlər.

Beləliklə, sənaye istehsalının milyardlarla manatla ölçüldüyü, yüzlərlə müəssisənin fəaliyyət göstərdiyi Sumqayıtda minlərlə insan niyə hələ də iş axtarır, yaşayış massivlərində insanlar illərlə yol və kanalizasiya problemi yaşayır, yaşıllıqların qorunması ilə bağlı eyni xarakterli faktlar təkrar gündəmə gəlir.

Sumqayıtın inkişafı barədə danışarkən işsiz qalan insanın, iş tapa bilməyən gəncin, aşağı əməkhaqqı ilə ailəsini dolandırmağa çalışan vətəndaşın, kanalizasiya və yol problemi yaşayan məhəllə sakininin vəziyyəti də nəzərə alınmalıdır. Şəhərin inkişafı ilk növbədə insanın həyatında hiss olunmalıdır.
azfakt.com