Türk Yurdu Nahçıvan’da Türkmen Zirvesi!


Irak, Suriye ve Lübnan Türkmenlerinden oluşan yaklaşık 30 siyasetçi, aydın, akademisyen, araştırmacı, gazeteci ve STK temsilcisi, Azerbaycan Cumhuriyeti Sivil Toplum Kuruluşlarına Devlet Desteği Ajansı (Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi) ve "Köprü" Türkmen Mirası Araştırma Merkezi Kamu Birliği (Körpü” Türkman İrsi Araşdırmaları Mərkəzi İctimai Birliyinin təşkilatçılığı) ortaklığıyla düzenlenen II. "Türkmen Mirası: Sivil Toplumların Dayanışması" Forumu’na katılmak amacıyla Azerbaycan’ın başkenti Bakü’ye geldi. Daha sonra Bakü Haydar Aliyev Uluslararası Havalimanı'ndan uçakla Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne hareket etti. Nahçıvan, Azerbaycan Cumhuriyeti'ne bağlı özerk bir cumhuriyettir, başkenti Nahçıvan şehridir.

“Nahçıvan’da “Türkman mirası: dil, kültür ve tarih” konulu bilimsel toplantı”

Azerbaycan Cumhuriyeti Sivil Toplum Kuruluşlarına Devlet Desteği Ajansı ve Azerbaycan Milli İlimler Akademisi (Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA)) Nahçıvan Şubesinin ortaklığında, "Köprü" Türkmen Mirası Araştırma Merkezi Kamu Birliği organizasyonunda Nahçıvan’da “Türkmen mirası: dil, kültür ve tarih” konulu bilimsel toplantı düzenlendi. II. "Türkmen Mirası: Sivil Toplumların Dayanışması" Forumu’nun katılımcıları toplantıda sunumlar gerçekleştirdi.

Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Nahçıvan Şubesi Başkanı Ord. Prof. Dr. İsmayıl Hacıyev, Türkmen mirasının öğrenilmesi istikametinde yürütülen bilimsel araştırmalar hakkında bilgi verdi.

Azerbaycan Milli İlimler Akademisi (AMEA) Folklor Enstitüsü Türk Halkları Folkloru Bölümü'nde araştırmacı ve Türkmen mirası üzerine çalışmalar yürüten bir uzman olan Sakina Qaybaliyeva'nın moderatörlüğünü yaptığı bilimsel toplantıda, Türkmenlerle karşılıklı ilişkilerin güçlendirilmesinin, bu alandaki bilimsel araştırmaların artmasına ve mevcut temelin sağlamlaştırılmasına büyük bir ivme kazandırdığını ifade etti.

Araştırmacısı Orxan İsayev, yakın zamanda Azerbaycan'da bu konudaki yeni araştırmaların sonuçlarını paylaştı; ayrıca Türkmen kimliğini şekillendiren Türk boyları, "Türkmen" etnoniminin kökeni, Türkmenlerin göç ve yerleşim süreci ile modern Türkmen topluluklarının durumu hakkında bir rapor sundu.

Türkmen sivil toplum temsilcisi Savaş Şahin Hürmuzlu, eğitimin milli kimliğin korunmasında önemli rol oynadığını vurguladı.

"Türkmeneli" Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni, Yazar-Gazeteci ve Earihçi Necat Kevseroğlu, Azerbaycan-Irak Türkmenleri edebi ilişkilerini ele aldı.

Bağdat Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Siham Zengi, Irak-Türkmen edebiyatı ve dili üzerine bir konuşma yaptı. Anadilin yaşatılmasının ve milli değerlerin gelecek nesillere aktarılmasının çok önemli olduğunu kaydetti.

AMEA muhabiri, AMEA Nahçıvan Bölümü Sanat, Dil ve Edebiyat Enstitüsü Müdürü Prof.Dr. Ebülfəz Quliyev, Türkmen edebiyatının zengin tarihi ve gelişim aşamaları hakkındaki düşüncelerini paylaşarak, bu edebi mirasın Türk dünyasının ortak kültür hazinesi olduğuna dikkat çekti.

Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof.Dr.Ömer Türkmenoğlu, Türkmen müziğini anlatarak Azerbaycan ve Irak Türkmen müziğinin ortak özelliklerine değindi. O, melodik yapı, müzik aletleri ve performans geleneklerinde ciddi paralellikler görüldüğünü söyledi.

Türkmen Haber Ajansı Genel Yayın Yönetmeni ve Türkmen Koalisyonu Başkanı Hüseyin Bozan ve beraberindekiler işbirliğin güçlendirilmesinin önemine değindi.

İrak Türkmen Birliği ve Dayanışma Derneği Başkanı Dr. Kürşat Çavuşoğlu, Azerbaycan’a yapılan ziyaret, yalnızca kültürel bir buluşma olmanın ötesine geçerek Türk dünyasında yeni bir iş birliği platformunun oluşumuna yönelik önemli bir adımdır dedi.

İrak Türkmen Birliği ve Dayanışma Derneği Başkanı Dr. Kürşat Çavuşoğlu, günün anısına Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Nahçıvan Şubesi Başkanı Ord. Prof. Dr. İsmayıl Hacıyev’e Irak'ta Türkmenlerin yaşadığı dram, çile ve insanlık faciasını anlatan “Irak’taki Türkmenlerin Sessiz Çığlığı” adlı kitabı ve Irak Türkmenlerinin Bayrağını hediye etti.

“Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti”

Nahçıvan, Güney Kafkasya'da yer alan ve coğrafi olarak ana karadan ayrı bir konumda bulunan özel statülü bir bölgedir. Pek çok kişi "Nahçıvan nerede, Azerbaycan'a mı bağlı?" sorusunu merak ederken, bölge resmi olarak Azerbaycan'a bağlı özerk bir cumhuriyet olarak yönetilmektedir. Türkiye, İran ve Ermenistan ile sınırı bulunan Nahçıvan, stratejik konumu ve tarihi geçmişiyle dikkat çekmektedir. Siyasi olarak Azerbaycan'a bağlıdır ancak ana Azerbaycan topraklarıyla doğrudan kara bağlantısı bulunmamaktadır. Bu nedenle bölge "eksklav" yani ana kara dışında kalan bir toprak parçası olarak tanımlanır. Azerbaycan'ın geri kalan kısmı ile Nahçıvan arasında kara bağlantısı bulunmamakta, ulaşım genellikle hava yolu veya İran üzerinden sağlanmaktadır.Türkiye ile kısa bir sınırı olan Nahçıvan, jeopolitik açıdan önemli bir konumda yer almaktadır.

Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Azerbaycan Cumhuriyeti sınırları içinde özerk bir cumhuriyettir. Kuzeyde ve doğuda Ermenistan (246 km), batıda ve güneyde Türkiye (11 km) ve İran İslam Cumhuriyetleri ile (204 km) komşudur. Özerk Cumhuriyet‟in Ermenistan doğal sınırını, esasen Küçük Kafkas dağlarına ait edilen Zengezur ve Dereleyiz sıradağları, Türkiye ve İran sınırını ise Aras nehri oluşturmaktadır. Arazi kuzeybatıdan güneydoğuya doğru 158 km mesafede uzanmaktadır. Kuzeyde en yüksek noktası Kömürlü dağıdır (2064 m). Kuzeyden güneye uzantısı 75 km kadardır. Eski Azerbaycan toprağı olan Zengezur ilçesinin 1920 yılında Sovyet yönetimi tarafından yasadışı olarak Ermenistan’a verilmesi sonucunda Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti, Azerbaycan Cumhuriyet’nin diğer topraklarından ayırılmıştır. Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’nin adı; 1920‐1923 yıllarında Nahçıvan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, 1923‐1924 yıllarında Nahçıvan Özerk Diyarı, 1924‐1990’ı yıllarda Nahçıvan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti şeklinde adlandırılmıştır. 1990 yılından sonra ise Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti adı ile anılmaya başlanmıştır. Coğrafi konumu nedeniyle Nahçıvan tarih boyunca ticaret yolları üzerinde önemli bir merkez olarak görülmüştür. Aynı zamanda Güney Kafkasya'nın siyasi ve stratejik dengelerinde de önemli bir rol oynamaktadır.


Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti; başkent Nahçıvan, Şerur, Şahbuz, Culfa, Babek, Kengerli, Sederek ve Ordubad rayonlarından oluşmakta…

Nahçıvan’da beni çok etkileyen konu düzenli yapılaşması. Şehrin ana hattı olan Haydar Aliyev Caddesi sizi şehrin merkezine ve görülecek yerlerine götürecek. Yollar geniş, temiz ve düzgün; çöp birikintileri, yerinden fırlamış taşlar yok. Merkezdeki yapıların neredeyse hepsi, heykeller ve süslemelerle bezeli. Keza meydanlarda heykellerle donatılmış. Çevrede ise Sovyet dönemine ait toplu konutlar ve bahçeli tek katlı evler görülmekte. Koskoca caddelerde, trafik ışığı az sayıda ama trafik aksamıyor, şerit takip edilerek kendiliğinden akıyor trafik. Kurallara uyuluyor. Ve bir yaya cenneti; bir yaya caddeye adım attığında araçlar durmakla yükümlü. En önemlisi suç oranı çok düşük, kendinizi tamamen güvende hissedebileceğiniz bir yer.

Öte yandan insan ilişkilerinin sıcaklığı, samimiliği, yaşamın akışı, kurulan pazarlar, yapılan çay muhabbetleri, yemeler, içmeler, o kadar tanıdık ki… Elbette konuşulan dilin kardeşliği de bunu pekiştiriyor; hemen alışıyor insan, anlıyorsunuz birbirinizi. Çünkü biz bir elmanın iki yarısıyız.

Ne de olsa özvatan; ortak soy, ortak dil, ortak kültür, ortak efsanaler, ortak tarih…

İrak Türkmen Gazeteciler Cemiyeti Dış İlişkiler Sorumlusu Dr. Kürşat Çavuşoğlu