Bu məqalədə vətəndaşların gömrük proseslərində qarşılaşdığı çətinliklər, hüquqlarının qorunması və dövlət orqanlarına müraciətlərin prosedur qaydalarına dair bir məsələyə toxunulacaq. Təqdim olunan sənədlər əsasında, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı Şahin Bəhrəm oğlu Əliyevin şəxsi əşyalarının gömrükdə saxlanılması və hüquqlarının təmin edilməməsi ilə bağlı yaşadığı hadisə araşdırılacaq.

Problem: Şəxsi Əşyaların Gömrükdə Saxlanılması
2024-cü ilin sentyabr ayınin 12-də vətəndaş Şahin Əliyev Abu Dabi-Bakı reysi ilə ölkəyə qayıdarkən Heydər Əliyev Hava Limanında gömrük nəzarətindən keçmiş, lakin bəzi şəxsi əşyaları (siqaret və ətir məhsulları) “rəsmiləşdirilməyən mallar “adı ilə saxlanılıb və bildirilib ki, geri qaytarılacaq. Gömrük əməkdaşları tərəfindən hazırlanan akt əsasında bu məhsullar Kargo anbara verilib. Lakin qanunla geri qaytarılan mallar Hava limanında saxlanca verilməli idi.

Şikayətçi bu məhsulların ölkədən çıxarılmadığını və şəxsi istifadəyə aid olduğunu əsas gətirərək gömrük orqanlarına 12 sentyabrda ərizə ilə müraciət etmiş və ona demişlər ki, ərizəyə maksimum 15 gün ərzində cavab veriləcək.Uzun müddət get gəldən sonra cavab olmadığı üçün 07 oktyabr tarixdə Şahin Bağırova teleqram vurub, dəfələrlə qaynar xəttə çıxıb, ona deyiblər ki, nə vaxt istəsək cavab verəcik, hara şikayət etsən də xeyri yoxdue. 22 oktyabrda Şahin Bağırovun Daşkəsən rayonunda vətəndaş qəbulunda olub, o da məsələni araşdırmasını spz verib. Nəhayət 2 ayın tamamında Rahib Məmmədovun imzası ilə malların kargo şirkəti ilə ölkədən çıxışına icazə verilib.
Qeyri qanuni Gömrük vəzifəlilərinin tutduğu əməllərə dur deyən tapılacaqmı. Vətəndaşın ilk şikayətində 25 min dollar vəsaitinin zərər etməsi ilə nəticələnib. Gömrük vətəndaşa anbardan mallının oğurlandığını rəsmi bildirir. O zaman sual olunur Gömrük anbarı işçiləri nəyə və hara təhkim edilib. 25 min dollarlıq malın oğurlanmasına gömrük sadcə oğurlanıb deməklə məsələni qapadıb. Digər şikayətində vətəndaş qeyd edilən fakt isə malın alınaraq saxlanc yerinə deyil anbara verilməsinə etiraz edib. Belə ki, saxlanc yerində vətəndaş normalda bir cərimə və ya geri qaytarılma ilə bağlı qərarın icrasını həyata keçirərkən heç bir rüsum ödəmin. Lakin Anbarlarda hər gün üçün əlavə ödənişin alınması nəzərdə tutulub ki buda DGK-nin hesabatlarında ayrıca göstərilməməkdədir. Odur ki, Gömrük Komitəsi rüsum adı altında vəsait vətəndaşlardan hrə yolla pullar tələb edir. Bəs geri qaytarılmalı olan mallar niyə anbara yerləşdirilir?

Hüquqi Çərçivə və Dövlət Qanunvericiliyinə Uyğunsuzluq

Şikayətçinin təqdim etdiyi sənədlərdən biri Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 14 oktyabr 2013-cü il tarixli 305 nömrəli qərarına istinad edir. Bu qərar fiziki şəxslərin şəxsi istifadə və ya kommersiya məqsədi güdməyən malların gömrük sərhədindən keçirilməsi prosedurlarını tənzimləyir. Həmin qanun çərçivəsində sadələşdirilmiş qaydalarla şəxsi əşyaların idxalı və ixracı təmin edilir. Lakin vətəndaşın vəziyyətində malların kommersiya məqsədli hesab olunması səbəbi ilə gömrük rəsmiləşdirilməsi həyata keçirilməmişdir.

Müraciətlərin Qəbulu və Cavablandırılması
Sənədlərə əsasən, şikayətçi 7 oktyabr 2024-cü il tarixindən etibarən müxtəlif vasitələrlə gömrük orqanlarına dəfələrlə müraciət etmiş, lakin rəsmi cavab ala bilməmişdir. Nəhayət, 5 noyabr 2024-cü il tarixində Hava Nəqliyyatında Baş Gömrük İdarəsindən imzalanmış məktub vasitəsilə onun mallarının saxlanılması qərarının qanunvericiliyə uyğun olduğu bildirilmişdir. Lakin vətəndaş bu qərarın qanuna uyğun olmadığını iddia edir.



Nəticə etibarilə Şahin Əliyevin gömrükdə yaşadığı problem, hüquq və vəzifələr arasındakı balansın qorunmasının nə qədər vacib olduğunu bir daha vurğulayır. Vətəndaşların hüquqlarının təmin olunması üçün qanunvericilikdə müvafiq dəqiqləşdirmələr edilməli və dövlət orqanlarının vətəndaş müraciətlərinə vaxtında cavab verməsi təmin edilməlidir.