Nəsimi Rayon Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyinin son illərdə həyata keçirdiyi dövlət satınalmalarının ardıcıllığına baxanda məsələ artıq ayrı-ayrı tenderlərdən yox, davamlı bir satınalma modelindən danışmağa əsas verən suallar yaradır. Park üçün mal, abadlıq üçün material, avtomobil ehtiyat hissəsi, fəhlə geyimi, asfalt, idman qurğusu, zibil qutusu və başqa məhsullar – təyinat dəyişir, məbləğ dəyişir, amma bəzi şirkətlərin adı siyahıdan çəkilmir.

Açıq mənbələrdə yayımlanan 2023–2024-cü illərin satınalma siyahısında Nəsimi MKTB üzrə müqavilələrin ümumi məbləği 1 milyon 401 min 076 manat 60 qəpik təşkil edir. Siyahıda “EVEREST-2022” MMC, “KONEKS CONSTRUCTION” MMC, “BİLGƏ QRUP” QSC, “TİKİNTİ-TƏMİR-TƏCHİZAT-BƏRPA” QSC və fərdi sahibkar Vasif Nəzir oğlu Mürşüdovun adları keçir.

Rəqəmləri ayrı-ayrılıqda topladıqda daha diqqətçəkən mənzərə ortaya çıxır. Açıq siyahıda “EVEREST-2022” MMC-yə aid edilən müqavilələrin məbləği 2023–2024-cü illər üzrə təxminən 803 min 778 manat 64 qəpikdir. Başqa sözlə, həmin siyahıda göstərilən 1,401 milyon manatlıq satınalmaların təxminən 57 faizi bir şirkətin payına düşür.

Söhbət eyni malın təkrar alınmasından da getmir.

“EVEREST-2022” MMC bir tenderdə parklarda istifadə ediləcək mallara görə 97 355,90 manat, digərində abadlıq mallarına görə 267 452,90 manat, başqa satınalmalarda müxtəlif təyinatlı hissələrə görə ayrı-ayrılıqda 17 310,60 manatlıq müqavilələr, park mallarına görə 74 542,96 manat, yenidən parklarda istifadə ediləcək mallara görə 25 335 manat, 2024-cü ildə həyətyanı sahələr üçün idman-əyləncə qurğuları və tullantı qutularına görə 276 127,08 manat, avtomobil ehtiyat hissələrinə görə isə 11 033 manatlıq satınalmalarda görünür.

İndi əsas sual budur: Nəsimi MKTB-nin bir-birindən bu qədər fərqli satınalma predmetlərində məhz eyni şirkət hansı üstün göstəricilərlə davamlı şəkildə önə çıxıb?

Qiymət üstünlüyü olubsa, digər iştirakçıların təklifləri haradadır? Texniki üstünlük olubsa, bunu sübut edən göstəricilər hansılardır? Şirkətin anbarı, logistika imkanları, işçi qüvvəsi, təchizat şəbəkəsi, əvvəlki müqavilələrin icra göstəriciləri necə qiymətləndirilib? Komissiya hər satınalmada neçə real təklif arasından seçim edib?

Bu suallar xüsusilə “EVEREST-2022” MMC-nin korporativ tarixçəsinə baxanda daha aktual görünür. Dövlət Vergi Xidmətinin reyestr məlumatlarına istinad edən açıq mənbələrə görə şirkət 11 aprel 2022-ci ildə qeydiyyatdan keçib, nizamnamə kapitalı 100 manatdır və qanuni təmsilçisi Fuad Şakir oğlu Babayevdir. Şirkət dövlət qeydiyyatından qısa müddət sonra müxtəlif dövlət qurumlarının böyük satınalmalarında görünməyə başlayıb. 2023-cü ildə təkcə Milli Kitabxana şirkətlə 522 509,90 manatlıq müqavilə bağlayacağını açıqlayıb, UNEC üzrə satınalmanın məbləği isə 976 418,09 manat olub.

Burada nizamnamə kapitalının az olması özlüyündə qanun pozuntusu deyil. Məsələ tamam başqadır: milyonlarla manatlıq dövlət sifarişlərini yerinə yetirən şirkətin faktiki maddi-texniki imkanlarının necə yoxlanıldığı ictimaiyyətə nə dərəcədə görünür?

“Dövlət satınalmaları haqqında” Qanun dövlət vəsaitindən səmərəli və qənaətlə istifadəni, satınalmaların şəffaflıq, aşkarlıq, ədalətlilik və rəqabətlilik prinsipləri əsasında keçirilməsini tələb edir. Qanun təchizatçıların uyğunluq göstəricilərinin şərtlər toplusunda müəyyənləşdirilməsini də nəzərdə tutur.

O halda Nəsimi MKTB açıqlamalıdır: “EVEREST-2022” MMC-nin hər bir satınalmada uyğunluğu hansı sənədlərlə yoxlanılıb? Rəqib şirkətlər hansı səbəblərlə geridə qalıb? Qiymət fərqi neçə faiz olub? Malların bazar qiyməti müqavilələr bağlanan tarixdə nə qədər olub? Alınmış park avadanlıqlarının sayı neçədir və onlar konkret hansı ünvanlarda quraşdırılıb? 267 min manatlıq abadlıq malları hansı obyektlərə sərf olunub? 276 min manatlıq idman-əyləncə qurğularının hər birinin alış qiyməti nə qədər olub?

Məsələ “EVEREST-2022” ilə də bitmir.

2023-cü ildə “KONEKS CONSTRUCTION” MMC Nəsimi rayonunda küçə və həyətyanı sahələrə asfalt örtüyünün vurulması üzrə 393 174,08 manatlıq satınalmada görünür. 2026-cı il avqustun 27-də isə həmin şirkət Nəsimi MKTB-nin bu dəfə asfalt yox, “müxtəlif növ malların satın alınması” üzrə 235 049,04 manatlıq tenderinin qalibi elan edilib.

Yəni eyni şirkət bir dövrdə asfalt işləri görür, digər dövrdə müxtəlif malların təchizatçısına çevrilir. Üstəlik, şirkətin dövlət satınalmaları tarixçəsində tikinti-təmir, geyim, inventar və təsərrüfat malları kimi bir-birindən fərqli sahələrə rast gəlinir. Açıq reyestr məlumatlarına görə “Koneks Construction” 27 noyabr 2019-cu ildə qeydiyyatdan keçib, hazırkı qanuni təmsilçisi Mehdi Fərzəliyevdir.

Sual yenə eynidir: Nəsimi MKTB bu qədər müxtəlif sahədə işləyən təchizatçının konkret satınalma predmetinə uyğun peşəkar və texniki imkanlarını hansı meyarlarla qiymətləndirib?

Daha bir mühüm detal var. “Koneks Construction”un Nəsimi MKTB ilə satınalma münasibətləri 2023-cü ildən də əvvələ gedib çıxır. 2021-ci ildə yayımlanan məlumatda şirkətin həmin il Nəsimi MKTB ilə 202 379,50 manatlıq satınalma müqaviləsi imzaladığı göstərilirdi.

Deməli, qarşımızda bir dəfə təsadüfən tender qazanmış şirkətdən yox, illər ərzində eyni satınalan qurumun müqavilələrində yenidən görünən təchizatçıdan danışılır.

2025-ci ildə isə Nəsimi MKTB fəhlə paltarından süpürgə sapına, vedrədən təsərrüfat sabununa, avtomobil təkərindən akkumulyatora, radiator və filtrlərə qədər geniş çeşiddə malların alınmasını nəzərdə tutan satınalma keçirib. Açıq məlumatda həmin alışın icrasının yenə “EVEREST-2022” MMC-yə həvalə ediləcəyi, ehtimal olunan qiymətin isə 158 914,52 manat olduğu göstərilib. Bu rəqəm məhz ehtimal olunan qiymət kimi açıqlanıb və yekun müqavilə məbləği ilə eyniləşdirilməməlidir.

Beləliklə, illər dəyişir, satınalma predmetləri dəyişir, amma eyni adların yenidən ortaya çıxması davam edir.

Nəsimi MKTB-nin rəsmi rəhbəri hazırda Nizami Seyfəddin oğlu Mayılovdur. Bu məlumat Nəsimi Rayon İcra Hakimiyyətinin öz rəsmi səhifəsində göstərilir.

Məhz buna görə Nizami Mayılovun rəhbərlik etdiyi qurumun ictimaiyyət qarşısında konkret rəqəmlərlə cavablandırmalı olduğu suallar var: 2023–2026-cı illərdə keçirilmiş həmin satınalmaların hər birində neçə şirkət təklif təqdim edib? Şirkətlərin adları və təklif etdikləri qiymətlər nə olub? Niyə eyni şirkətlər təkrar-təkrar qalib mövqeyində görünür? Malların qəbul aktlarını kim imzalayıb? Alınan malların faktiki miqdarı ilə tender sənədlərindəki miqdar üst-üstə düşürmü? Bazardan qiymət araşdırması aparılıbmı? Müqavilələrin icrası yerində yoxlanılıbmı? Zəmanət öhdəlikləri nədir? Park avadanlıqları və abadlıq mallarının konkret yerləşdirildiyi ünvanların tam siyahısı niyə ictimaiyyət üçün asan əlçatan deyil?

Əgər bütün prosedurlar tam rəqabətli, şəffaf və iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmış şəkildə həyata keçirilibsə, bu sualların cavabı sənədlərlə göstərilə bilər. Dövlət vəsaitindən söhbət gedirsə, “tender keçirilib və qalib müəyyən olunub” ifadəsi ictimai nəzarət üçün son nöqtə sayıla bilməz.

Çünki tenderin keçirilməsi başqa şeydir, real rəqabətin mövcudluğunu və dövlət üçün ən sərfəli nəticənin əldə edildiyini sübut etmək isə tamam başqa şeydir.

BNTV.az olaraq hesab edirik ki, Nəsimi MKTB-nin 2023–2026-cı illərdə həyata keçirdiyi satınalmalar üzrə iştirakçıların tam siyahısı, onların qiymət təklifləri, qiymətləndirmə protokolları, müqavilələr, təhvil-təslim aktları və malların konkret istifadə ünvanları ictimaiyyətə təqdim edilməlidir. Yalnız bu sənədlər ortaya qoyulduqdan sonra illərdir eyni şirkətlərin Nəsimi rayonunda dövlət sifarişlərində təkrar görünməsinin adi iqtisadi rəqabətin nəticəsi olub-olmadığını obyektiv şəkildə qiymətləndirmək mümkün olacaq.