Bu gün Türkmənistanın "Avaza" milli turizim zonasında MDB Dövlət Başçıları Şurasının məhdud tərkibdə toplantısı keçirilib. İclasın gündəliyinə MDB-nin 35 illiyi, 2028-ci ilin "Sosial inkişaf və həyat keyfiyyəti ili", 2029-cu ilin isə "Nəqliyyat bağlılığı ili" elan edilməsi kimi məsələlərin daxil edilməsi qarşıdakı illərin əməkdaşlıq istiqamətlərini müəyyənləşdirir.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin bu toplantıda iştirakı müzakirəyə çıxarılan məsələlərin reallaşmasında rəsmi Bakının oynadığı rol baxımından xüsusilə əhəmiyyətlidir. Bölgədə yaranmış əməkdaşlıq formatlarının fəal iştirakçısı və aparıcı qüvvələrindən biri olan Azərbaycan 2027-ci ildə MDB-yə həmsədrlik eləcək, 2028-ci ildə isə Birliyin sədri olacaq. Buna görə də bu gün keçirilən iclas həmçinin Azərbaycanın təşkilat daxilində fəaliyyətinin perspektivlərinə aydınlıq gətirəcək. Görünən odur ki, rəsmi Bakı prioritet hesab etdiyi nəqliyyat, regional əməkdaşlıq, iqtisadi məsələlərini MDB formatında da ön planda saxlayacaq.

Prezident İlham Əliyevin sammitdəki çıxışı göstərir ki, rəsmi Bakı qarşıdakı iki ildə MDB çərçivəsində daha fəal rol oynamağa və öz prioritetlərini təşkilatın gündəliyinə gətirməyə hazırdır. Azərbaycan özünün sədrliyi dövründə nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafına, üzv ölkələr arasında ticarətin və mədəni, humanitar əlaqələrin genişlənəcəyinə ciddi töhfələr verəcək.


Qeyd edək ki, Azərbaycanın MDB çərçivəsində əlaqələri yalnız yüksəksəviyyəli siyasi görüşlərlə məhdudlaşmır. Rəsmi Bakı həmçinin Hökumət Başçıları Şurası, Xarici İşlər Nazirləri Şurası, İqtisadi Şura kimi müxtəlif platformalarda iştirak edir. Prezident İlham Əliyevin 2020-2025-ci illərdə dövlət başçılarının bütün görüşlərinə ardıcıl qatılması isə Azərbaycanın MDB-nin gündəliyinin formalaşmasında fəal rol oynamasından xəbər verir.

2027 və 2028-ci illərdə ölkənin quruma həmsədrlik və sədrlik etməsi Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasətinin daha da güclənməsi ilə nəticələnəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətində də əməkdaşlıq xətti güclənir. Rəsmi Bakı həm Avropa ilə enerji və nəqliyyat əlaqələrini genişləndirir, həm Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərini dərinləşdirir, həm ərəbdilli ölkələrlə əməkdaşlıq münasibətlərini yeni mərhələyə keçirir, həm də MDB məkanı ilə aktiv tərəfdaşlıq edir. MDB Azərbaycan üçün digər tərəfdaşlıq formatlarına alternativ deyil. Əksinə, ölkənin çoxvektorlu xarici siyasətinin bir istiqamətini tamamlayan praktik əməkdaşlıq platformasıdır.

Bu mənada, Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrin həm də MDB çərçivəsində genişlənməsi bir çox məsələni, əsasən də ölkənin regional tranzit mövqeyinin möhkəmləndirilməsi kimi prioritet sahəni əhatə edir. Bu münasibətlər öz növbəsində Xəzər hövzəsində əməkdaşlıq, Şərq-Qərb marşrutlarının inkişafına da ciddi təsir edəcək.


Əminliklə söyləmək olar ki, Bakı üçün növbəti iki il sadəcə həmsədrlik və sədrlik yox, MDB-ni Azərbaycan üçün prioritet olan iqtisadi, humanitar, nəqliyyat və regional əməkdaşlıq istiqamətlərində daha funksional platformaya çevirmək imkanı deməkdir. Ehtimal etmək olar ki, 2028-ci ildə sədrlik dövründə Azərbaycan bu platformanın mövcud imkanlarından istifadə edərək konkret layihələr və qarşılıqlı fayda verən təşəbbüslərlə çıxış edəcək.

MDB-nin Azərbaycan üçün əhəmiyyətini Prezident İlham Əliyevin təşkilatın fəaliyyətinə dair fikirləri də əks etdirir. Dövlət başçısı bildirib: "Ötən illər ərzində MDB siyasi dialoqun dəstəklənməsi, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın inkişafı və ölkələrimiz arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün tələbat duyulan platforma kimi özünü təsdiqləyib".

Prezidentin bu fikri əslində Azərbaycanın MDB-də iştirakının yalnız siyasi təmaslarla məhdudlaşmadığını ortaya qoyur. Yəni, iqtisadi və çoxtərəfli əməkdaşlıq imkanları da rəsmi Bakı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın üzərinə MDB-nin gündəliyinin hazırlanması, qərarların icrası və çoxtərəfli əməkdaşlıq mexanizmlərinin qurulması baxımından əhəmiyyətli iş düşür və bunun üçün artıq hazırlıqlara da başlanılıb. Oktyabrın 7-də MDB Xarici İşlər Nazirləri Şurasının "Avaza"dakı iclasında Azərbaycanın 2027–2028-ci illər üzrə iki yüzdən çox tədbiri əhatə edən Prioritet Tədbirlər Planının əhəmiyyəti xüsusi vurğulanıb.

Bu gün keçirilən "Avaza" sammitinin gündəliyindəki məsələlər də Azərbaycan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə nəqliyyat və bağlantıların ayrıca prioritet kimi müəyyənləşməsi diqqət cəlb edir. Bu gün MDB ölkələri arasında yüklərin daha rahat daşınması üçün nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı xüsusilə vacibdir. Bu isə Azərbaycanın maraqları ilə üst-üstə düşür. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərinin inkişafında fəal iştirak edir.

Azərbaycanın bu sahədəki hədəfləri Prezident İlham Əliyevin sammitdə səsləndirdiyi fikirlərdə də konkret ifadə olunub: "Azərbaycan Şimal-Cənub və Şərq-Qərb beynəlxalq dəhlizləri ilə etibarlı tranziti təmin edərək, regionun əsas nəqliyyat qovşaqlarından biri kimi öz mövqeyini ardıcıl olaraq möhkəmləndirir".


Ölkə başçısı vurğulayıb ki, 2026-cı ilin birinci yarısında Azərbaycandan keçən tranzit daşımalarının həcmi 10 faiz artaraq 8 milyon tona yaxınlaşıb: "Ortamüddətli perspektivdə məqsədimiz Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutları üzrə Azərbaycandan yükdaşımaları hər bir istiqamətdə 15 milyon tona çatdırmaqdır".

Bu sözlər Azərbaycanın nəqliyyat siyasətinin prioritetlərinə aydınlıq gətirir - rəsmi Bakı üçün əsas hədəf təkcə mövcud marşrutları qorumaq yox, tranzit imkanlarını genişləndirməkdir.

Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanı, dəmir yolu və avtomobil yolları şəbəkəsi, Xəzər dənizi vasitəsilə daşımaların artması Azərbaycana Avropa və Mərkəzi Asiya arasında əsas bağlantı nöqtələrindən birinə çevrilməsinə imkan verir. Buna görə də 2029-cu ilin MDB-də "Nəqliyyat bağlılığı ili" elan edilməsi Azərbaycanın mövcud siyasəti ilə uzlaşır. Yəni, Azərbaycan bu prosesdə iştirakçı yox, əsas söz sahibi kimi çıxış edə bilər.

Azərbaycandan Ermənistana yük tranzitinin başlanması və gələcəkdə nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması perspektivləri regional bağlantılar baxımından ayrıca faktor kimi qiymətləndirilə bilər. Bu fakt təkcə Ermənistana tranzit məhdudiyyətinin aradan qaldırılması deyil. Qazaxıstan, Rusiya və digər ölkələrdən Azərbaycan ərazisi ilə Ermənistana 40 min tondan çox yük daşınıb. Eyni zamanda, Azərbaycan istehsalı olan neft məhsulları da Ermənistana ixrac edilib.

Azərbaycan Ermənistana siyasi jest etməklə yanaşı, nəqliyyat infrastrukturunun real şəkildə regional iqtisadi əlaqələrin bərpası və genişlənməsi üçün istifadə etdiyini ortaya qoyur. Burada diqqət ediləcək digər məqam isə Rusiya, Qazaxıstan və digər ölkələrdən Azərbaycan vasitəsilə yüklərin Ermənistana çatdırılması ölkəni Şimal-Cənub və Şərq-Qərb istiqamətlərində daha çevik tranzit halqasına çevirir. Bir sözlə, Azərbaycan üçün tranzit siyasəti yalnız iqtisadi gəlir məsələsi deyil. Bu, eyni zamanda, ölkənin regional geosiyasi çəkisini artıran vasitələrdən biridir.


Azərbaycanın MDB ilə münasibətlərində digər mühüm məqam milli maraqlar məsələsidir. Rəsmi Bakı MDB çərçivəsində əməkdaşlıq zamanı öz milli maraqlarını və strateji mövqeyini rəhbər tutur. Bu səbəbdən bir sıra sənədlərin qəbulu zamanı Azərbaycanın milli maraqlarına uyğun olmayan məsələlərdə öz mövqeyini ortaya qoyur, xüsusi rəylər və qeyd-şərtlər əlavə edir. Bu da öz növbəsində göstərir ki, MDB məkanı Azərbaycan üçün suveren qərarlar və milli maraqlar əsasında əməkdaşlıq platformasıdır. Bu prinsip qarşıdakı sədrliyi dövründə də Azərbaycanın siyasətinin əsas xətlərindən biri olacaq.

Azərbaycanın MDB ilə münasibətləri yalnız dövlət başçıları səviyyəsində siyasi dialoqla məhdudlaşmır. İqtisadi əlaqələr, humanitar layihələr, mədəniyyət, elm, kulinariya, təhsil və çoxsaylı sahələrdə qurulan əlaqələr də göstərir ki, MDB Azərbaycan üçün praktik əməkdaşlıq platformasıdır. İqtisadi və humanitar əlaqələrin inkişafı paralel olaraq qarşılıqlı ticarət və işgüzar münasibətlərin də inkişafına təkan verir. Eyni zamanda, xalqlar arasında tarixi və mədəni bağların qorunmasına xidmət edir.

Bu mövzuda Prezident İlham Əliyev bildirib: "Humanitar sahədə əməkdaşlıq əsas istiqamətlərdən biridir".

Buradan da görünür ki, bu cür layihələr yalnız mədəni əlaqələrin genişlənməsinə deyil, həm də xalqlar arasında təmasların və qarşılıqlı tanışlığın artmasına xidmət edə bilər.

Dövlət başçısı, eyni zamanda, idman sahəsinin də bu məsələdə rolunu vurğulayıb: "Azərbaycanda III MDB Oyunlarının uğurla keçirilməsi əlamətdar idman hadisəsinə çevrildi".

Bu fikir də sübut edir ki, Azərbaycan MDB məkanında əməkdaşlıq çərçivəsində idmanı da xalqlar arasında münasibətlərin möhkəmləndirilməsi vasitəsi kimi nəzərdən keçirir.

Yekun olaraq, deyə bilərik ki, 2027-ci ildə həmsədrlik, 2028-ci ildə isə sədrliyin Azərbaycana keçməsi MDB daxilində daha geniş imkanlar qazandıracaq. Hazırda rəsmi Bakının konkret və aydın regional gündəliyi olması onun üstünlüyüdür. Söhbət regional sülh quruculuğu, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizləri, Xəzər dənizi üzərindən bağlantılar, Ermənistan istiqamətində yeni tranzit imkanlarından gedir. Bu isə Azərbaycana Birliyin iqtisadi, nəqliyyat və regional əməkdaşlıq gündəliyinin formalaşmasına təsir edən əsas aktorlardan birinə çevrilməsinə şərait yaradır...(Report)